Demir Eksikliği (Kansızlık) Belirtileri Nedir? Dikkat Edilmesi Gereken 10 İşaret

Demir eksikliğinin en yaygın belirtisi, dinlenmeyle geçmeyen sürekli bir yorgunluk ve halsizliktir. Demir, oksijen taşıyan hemoglobinin yapımında görev aldığından, eksikliğinde dokulara daha az oksijen ulaşır ve vücut kendini sürekli enerjisiz hisseder.

Bu bitkinlik çoğu zaman iş temposuna veya uykusuzluğa bağlanıp geçiştirilir. Aylardır süren, nedeni açıklanamayan bir yorgunluk demir eksikliğinin ilk işareti olabilir.

Kandaki hemoglobin azaldığında cilt eski canlı rengini yitirir ve solgun bir görünüm alır. Bu solukluk en belirgin olarak yüz, dudaklar, tırnak yatakları ve alt göz kapağının iç kısmında (konjonktiva) fark edilir.

Değişim yavaş geliştiği için kişi çoğu zaman kendini fark etmez; genellikle yakınları dikkat çeker. Solgun bir görünümle birlikte yorgunluk varsa kan değerleri kontrol edilmelidir.

Kanın oksijen taşıma kapasitesi düştüğünde vücut açığı kapatmaya çalışır: kalp daha hızlı ve güçlü atar (çarpıntı), efor sırasında nefes darlığı hissedilir. Merdiven çıkmak gibi eskiden kolay gelen aktiviteler zorlaşabilir.

Daha önce zorlanmadığınız işlerde nefes nefese kalmaya ve çarpıntı hissetmeye başladıysanız, altta demir eksikliğine bağlı bir anemi olabilir.

Beyne yeterli oksijen ulaşmadığında baş dönmesi, sersemlik ve tekrarlayan baş ağrıları görülebilir. Özellikle ayağa kalkarken göz kararması ve dengesizlik hissi demir eksikliğinde sık rastlanan şikayetlerdendir.

Bu belirtiler yorgunluk ve solukluk gibi diğer işaretlerle birlikteyse, demir eksikliği olası nedenlerden biri olarak değerlendirilmelidir.

Demir eksikliğinde vücut, sınırlı oksijeni hayati organlara yönlendirmeye çalışır; bu da el ve ayakların daha az kanlanmasına ve sürekli soğuk kalmasına yol açabilir. Ilık bir ortamda bile eller ve ayaklar buz gibi hissedilebilir.

Tek başına birçok nedeni olabilecek bu belirti, yorgunluk ve solukluk gibi işaretlerle birlikteyse demir eksikliğini akla getirmelidir.

Demir eksikliği tırnakların sağlığını da etkiler. Tırnaklar zayıflayabilir, incelir, kolayca kırılır ve boyuna çizgilenmeler oluşabilir. İlerlemiş durumlarda tırnakların ortası çukurlaşıp kenarları kalkarak 'kaşık tırnak' (koilonişi) adı verilen görünüm ortaya çıkabilir.

Bakımlı olmasına rağmen sürekli kırılan, kaşık gibi içe çökmüş tırnaklar demir eksikliğinin dikkat çekici bir işareti olabilir.

Saç kökleri düzgün beslenmek için yeterli oksijene ihtiyaç duyar. Demir eksikliğinde saçlar zayıflayabilir, incelir ve dökülme belirgin biçimde artabilir. Bu genellikle yaygın (belirli bir bölgeyle sınırlı olmayan) bir dökülme şeklindedir.

Mevsim geçişleriyle açıklanamayan, sürekli ve artan saç dökülmesinde demir deposunu gösteren ferritin değeri mutlaka kontrol edilmelidir.

Beyin, düzgün çalışmak için sürekli oksijene ihtiyaç duyar. Demir eksikliğinde odaklanma güçlüğü, zihinsel bulanıklık, unutkanlık ve genel bir isteksizlik görülebilir. Çocuklarda bu durum öğrenme ve dikkat sorunlarına yol açabilir.

İş veya okulda odaklanmakta zorlanma ve artan dalgınlık, yorgunlukla birlikte sürüyorsa genel değerlendirmenin parçası olarak demir eksikliği de düşünülmelidir.

Demir eksikliği ağız ve dil dokusunu etkileyebilir. Dilde şişlik, kızarıklık, yanma hissi ve yüzeyin pürüzsüzleşmesi (dil papillalarının silinmesi) görülebilir. Ayrıca ağız kenarlarında çatlaklar ve yaralar (angüler keilit) oluşabilir.

Yeme sırasında dilde rahatsızlık, sık tekrarlayan ağız kenarı çatlakları başka nedenlerle açıklanamıyorsa demir eksikliğini akla getirmelidir.

Demir eksikliğinin en ilginç ve karakteristik belirtilerinden biri, besin değeri olmayan maddelere karşı duyulan olağandışı istektir. En sık görüleni sürekli buz çiğneme isteğidir (pagofaji); bazı kişilerde toprak, kil veya çiğ nişasta yeme isteği de olabilir. Bu duruma tıpta 'pika' denir.

Özellikle sürekli buz çiğneme isteği, demir eksikliğinin tipik işaretlerinden biridir ve fark edilmesi tanıya yardımcı olabilir.